مقدمه

وقتی امروز درباره «لپ‌تاپ‌های نظامی» یا «Rugged Laptop» صحبت می‌کنیم، معمولاً ذهن‌مان به سمت دستگاه‌هایی می‌رود که در برابر ضربه، گردوغبار، رطوبت، سقوط، دماهای شدید و شرایط سخت محیطی مقاوم‌اند. اما کمتر کسی می‌داند که ریشه این دستگاه‌ها به دهه ۱۹۸۰ و نیازهای ارتش و NASA برمی‌گردد؛ زمانی که کامپیوترهای قابل‌حمل هنوز وجود نداشتند و تنها سازمان‌هایی که به چنین فناوری نیاز داشتند، نیروهای نظامی و فضایی بودند.

در این مقاله، مسیر تاریخی شکل‌گیری لپ‌تاپ‌های نظامی را از اولین نمونه‌ها تا دستگاه‌های Rugged امروزی بررسی می‌کنیم؛ مسیری که از دل ارتش آغاز شد و امروز به صنایع نفت، گاز، معدن، عمرانی و امداد و نجات رسیده است.

پیدایش لپ‌تاپ‌های مقاوم

 تولد اولین لپ‌تاپ واقعی جهان (و اولین لپ‌تاپ نظامی) GRiD Compass1101 — که نقطه شروع همه‌چیز بود در دهه ۱۹۸۰ اتفاق افتاد و در سال ۱۹۸۲، شرکت GRiD Systems اولین لپ‌تاپ واقعی جهان را معرفی کرد طبق گزارش IEEE Spectrum، لپ‌تاپ GRiD Compass که در سال ۱۹۸۲ معرفی شده اولین لپ‌تاپ با طراحی تاشو بود و مستقیماً توسط NASA و ارتش آمریکا استفاده شد. این دستگاه به دلیل قیمت بسیار بالا و طراحی فوق‌مقاوم، فقط برای مأموریت‌های نظامی و فضایی مناسب بود.

این دستگاه ویژگی‌هایی داشت که آن را از تمام کامپیوترهای آن زمان متمایز می‌کرد:

• طراحی تاشو (Clamshell) — الگویی که امروز استاندارد همه لپ‌تاپ‌هاست

• بدنه ساخته‌شده از آلیاژ منیزیم

• حافظه Bubble Memory بدون قطعه متحرک

• وزن کم و قابلیت حمل بالا

• مقاومت بسیار بیشتر نسبت به کامپیوترهای رومیزی آن زمان

• قیمت بسیار بالا: ۸۱۵۰ دلار (فقط سازمان‌های دولتی توان خرید داشتند)

در واقع مشتریان اصلی GRiD Compass ، NASA و نیروهای ویژه ارتش آمریکا (Special Forces) بودند

در مقاله Military Computer نیز آمده است که نیازهای ارتش آمریکا به کامپیوترهای قابل‌حمل و مقاوم باعث شد اولین نسل کامپیوترهای ترانزیستوری و حتی یکی از اولین لپ‌تاپ‌ها (همان GRiD Compass) ساخته شود. در نتیجه GRiD Defence Systems هدف اولیه انحصارا کاربردهای نظامی و فضایی بوده است. همچنین در تاریخچه رسمی شرکت GRiD آمده است که محصولات این شرکت از ابتدا برای کاربردهای حرفه‌ای، نظامی و فضایی طراحی شده بودند و به دلیل قیمت بالا و مقاومت زیاد، مناسب بازار عمومی نبودند این مقاله صراحتاً می‌گوید که ارتش از اولین کاربران لپ‌تاپ‌های مقاوم بوده است استفاده در مأموریت‌های فضایی و عملیات نظامی NASA و شاتل فضایی از این محصول استفاده شده است.

شروع رسمی لپ‌تاپ‌های نظامی

GRiD Compass در مأموریت‌های شاتل فضایی از جمله STS-51-G استفاده شد. و دلیل آن مقاومت بالا، وزن کم، قابلیت کار در شرایط بی‌وزنی و حافظه بدون قطعه متحرک (مناسب لرزش و شتاب بالا) بود. همچنین ارتش آمریکا و نیروهای ویژه ارتش آمریکا از این لپ‌تاپ برای: عملیات میدانی ارتباطات تحلیل داده‌هابرنامه‌ریزی مأموریت‌ها استفاده می‌کردند. که این دوره، شروع رسمی لپ‌تاپ‌های نظامی ب

شکل‌گیری مفهوم Rugged Laptop

دهه ۱۹۹۰با گسترش نیازهای نظامی و صنعتی، شرکت‌های مختلف شروع به ساخت لپ‌تاپ‌هایی کردند که:

• در برابر ضربه مقاوم باشند

• در دماهای شدید کار کنند

• ضدآب و ضدگردوغبار باشند

• در خودروهای نظامی و تانک‌ها قابل‌استفاده باشند

در همین دوره بود که استانداردهای نظامی مثل: MIL-STD-810 و IP65 / IP67 به‌عنوان معیارهای مقاومت دستگاه‌ها معرفی شدند.

ورود برندهای تخصصی Rugged

PANASONIC و GETAC

در دهه ۹۰، پاناسونیک سری Toughbook را معرفی کرد؛ لپ‌تاپ‌هایی که به‌سرعت تبدیل به استاندارد پلیس، ارتش و سازمان‌های امدادی شدند. در ادامه شرکت تایوانی GETAC نیز بعد از پاناسونیک وارد بازار شد و تمرکز خود را روی:

• لپ‌تاپ‌های فوق‌مقاوم

• تبلت‌های صنعتی

• دستگاه‌های نظامی

گذاشت. امروز GETAC یکی از اصلی‌ترین تولیدکنندگان لپ‌تاپ‌های نظامی در جهان است.

ورود به صنایع غیرنظامی

دهه ۲۰۰۰ تا امروز پس از سال‌ها استفاده در ارتش، لپ‌تاپ‌های Rugged وارد صنایع زیر شدند:

• نفت و گاز

• معدن

• عمرانی

• حمل‌ونقل

• آتش‌نشانی و امداد

• پلیس

• صنایع سنگین

دلیل این گسترش نیز

• نیاز به دستگاه‌هایی که در محیط‌های سخت خراب نشوند

• کاهش هزینه تولید

• افزایش تقاضا برای تجهیزات صنعتی قابل‌حمل

امروز لپ‌تاپ‌های Rugged بخشی جدایی‌ناپذیر از عملیات صنعتی و میدانی هستند.

چرا هنوز هم به آن‌ها «لپ‌تاپ نظامی» می‌گویند؟

1. ریشه این دستگاه‌ها کاملاً نظامی است

2. استانداردهای مقاومت آن‌ها هنوز هم استانداردهای ارتش آمریکا است

3. بسیاری از مدل‌ها همچنان در ارتش استفاده می‌شوند

4. طراحی، مقاومت و قابلیت‌های آن‌ها فراتر از نیاز کاربران عادی است

بنابراین حتی وقتی در صنایع غیرنظامی استفاده می‌شوند، ماهیت آن‌ها همچنان «نظامی» باقی مانده است.

جمع‌بندی

اولین لپ‌تاپ‌های جهان واقعی (مثل GRiD Compass) برای ارتش و NASA ساخته شدند. مدلGRiD Compass 1101 اولین لپ‌تاپ واقعی و اولین لپ‌تاپ نظامی بود و نیازهای نظامی بود که باعث توسعه اولین کامپیوترهای قابل‌حمل و مقاوم شد اما قیمت بالا و طراحی فوق‌مقاوم باعث شد فقط ارتش و سازمان‌های دولتی مشتری این دستگاه‌ها باشند.  استانداردهای نظامی مثل MIL-STD-810 و IP65 / IP67 پایه‌گذار مفهوم Rugged شدند. در ادامه برندهایی مثل Panasonic Toughbook و GETAC مسیر توسعه اینگونه لپ­تاپ­ها را ادامه دادند. بعدها، با کاهش قیمت و افزایش تولید، این فناوری وارد صنایع نفت، گاز، عمرانی و سپس بازار عمومی شد. امروز لپ‌تاپ‌های Rugged در صنایع مختلف استفاده می‌شوند، اما ریشه آن‌ها همچنان نظامی است.